Skład i łamanie tekstu – jak robi to profesjonalny grafik?

A. Czytelność — dobranie kroju pisma w zależności od przeznaczenia

Fonty bezszeryfowe (jak Arial czy Helvetica) często używane są w ebookach, ponieważ są łatwiejsze do odczytania na ekranach, natomiast fonty szeryfowe (jak Times New Roman) są powszechnie stosowane w książkach drukowanych, ponieważ lepiej prowadzą wzrok czytelnika. Aczkolwiek nie jest to ścisła zasada, którą zawsze trzeba przestrzegać. Ważne w tym aspekcie jest wyczucie.

B. Styl kroju pisma — podkreślenie charakteru i tematyki publikacji

Wybrany krój pisma powinien być odzwierciedleniem charakteru oraz tematyki książki.

Dla książki kulinarnej, która ma emanować ciepłem i domową atmosferą, warto wybierać fonty, które przywodzą na myśl tradycję oraz bliskość.

Z kolei książka z przepisami, które z założenia mają być szybki i łatwie w przygotowaniu powinna korzystać z fontów prostych i minimalistycznych.

W przypadku książek kucharskich, które mają dawać poczucie radości i zabawy w kuchni, idealne będą fonty bardziej swobodne i kreatywne, które zachęcają do eksperymentowania w kuchni i puszczenia wodzy fantazji.

Jak widać w pracy grafika potrzebne jest nie tylko wyczucie estetyczne, ale również wyczucie potrzeb odbiorcy książki.

C. Ilość krojów pisma oraz odpowiednie ich dobranie

Należy pamiętać, że zbyt wiele różnych rodzajów czcionek może prowadzić do poczucia chaosu i zagubienia.

Z tego powodu najbezpieczniej jest stosować 2-3 krojów pisma w jednej publikacji. Jeden krój rezerwujemy dla nagłówków (font nagłówkowy, główny), a drugi do tekstu akapitowego (font akapitowy). Czasami dodaje się trzeci font (font akcentowy) np. dekoracyjny, który urozmaica skład i dodaje charakteru..

Kroje pisma powinny być również odpowiednio dobrane. Najbezpieczniej jest łączyć czcionki, które ze sobą kontrastują np. szeryfowe z bezszeryfowymi. Można też dobrać dwa fonty z tej samej kategorii (dwa fonty bezszeryfowe), a nawet w obrębie tego samego kroju pisma, zmieniając jedynie grubość i wielkość liter.

A. Intuicyjny układ i logiczna struktura

Każda książka powinna mieć przemyślaną i logiczną strukturę, która prowadzi czytelnika przez treść. Intuicyjny układ umożliwia łatwe odnajdywanie informacji i sprawia, że lektura staje się przyjemna. Dobrze przygotowany skład książki powinien mieć:

• Jasno i przejrzyście zorganizowane rozdziały i sekcje.
• Odpowiednio wyróżnione nagłówki pierwszego i drugiego stopnia.
• Lead lub wprowadzenie, które informuje o czym będzie kolejny fragment.
• Główny tekst podzielony na przyswajalne fragmenty – akapity.
• Wyróżnienia w tekście np. wyboldowania, podświetlenia lub zastosowanie innego koloru.
• Dodatkowe formy typu box, ramka lub karteczka, które pomagają wyróżnić dodatkowy tekst.
• Listy wypunktowane lub numerowane, które ułatwiają przyswajanie informacji oraz organizację myśli.
• Ilustracje lub grafiki, które nie tylko wzbogacają treść, ale także pomagają w jej lepszym zrozumieniu.

B. Wyraźne oddzielanie poziomów nagłówków

Ważnym elementem hierarchii jest odpowiednie wyróżnienie nagłówków. Główne nagłówki powinny być większe i pogrubione, co natychmiast przyciąga uwagę czytelnika i informuje o najważniejszych zagadnieniach w danej części książki. Podtytuły mogą być nieco mniejsze, ale także wyróżnione poprzez zastosowanie innego stylu czcionki lub koloru.

Taki zabieg nie tylko ułatwia zrozumienie struktury książki, ale także sprzyja skanowaniu treści, co jest istotne w dzisiejszym świecie, w którym czytelnicy często przeszukują materiały w poszukiwaniu konkretnych informacji.

C. Dobrze przemyślany układ i struktura strony

Każda strona powinna być zaprojektowana tak, aby zawierała logiczne podziały oraz wizualne wskazówki, które prowadzą czytelnika przez treść. O co warto zadbać?

• Jednokolumnowy czy dwukolumnowy układ. Jednokolumnowy układ sprzyja długim tekstom, umożliwiając ich płynne czytanie. Z kolei dwukolumnowy układ jest efektywny w przypadku prezentacji danych, złożonych informacji, bo jest bardziej dynamiczny i pozwala na więcej kreatywności.

• Rozmieszczenie nagłówków, akapitów i grafik. Kluczowe jest odpowiednie rozmieszczenie nagłówków, akapitów i grafik. Nagłówki powinny być wyraźnie oznaczone i umieszczone w logicznej hierarchii, co pomoże czytelnikowi w nawigacji po treści. Dobrze zorganizowane akapity, podzielone na krótkie, przyswajalne fragmenty, zwiększają czytelność. Grafiki i zdjęcia, umieszczane obok odpowiednich akapitów, wspierają przekaz tekstowy, dostarczając dodatkowych informacji i ilustracji. Wszystkie elementy powinny ze sobą logicznie współgrać.
• Odstępy i marginesy. Zastosowanie równomiernych odstępów i marginesów przyczynia się do lepszego odbioru treści. Odpowiednie marginesy pozwalają tekstowi „oddychać”, unikając wrażenia zbitności, co z kolei wpływa na komfort czytania. Odstępy między akapitami i liniami tekstu powinny być przemyślane, by ułatwić zrozumienie hierarchii w tekście.

A.  Wyrównanie tekstu

Właściwe wyrównanie tekstu jest kluczowe dla estetyki oraz czytelności. Oto kilka wskazówek dotyczących wyrównania:

• Wyrównanie do lewej. Zwykle tekst wyrównany jest do lewej.
• Justowanie. Justowanie tekstu może nadawać mu elegancki wygląd, jednak należy uważać na powstawanie „przerw” między wyrazami. Te „przerwy” mogą być niwelowane poprzez włączenie dzielenia wyrazów lub ręczną zmianę odległości między literami (obydwie opcje dostępne tylko w profesjonalnych programach do składu tekstu np. Adobe InDesign).

B.  Unikanie wdów, bękartów, sierot i szewców

W typografii szczególnie ważne jest unikanie tzw. „wdów” i „sierot”, które mogą zaburzać estetykę i płynność tekstu.

• Wdowa to pozostawienie na końcu akapitu krótkiego, najczęściej jednowyrazowego, wiersza.
• Bękart to ostatni wiersz akapitu pojawiający się na kolejnej stronie. Nazywa się go również wierszem zawieszonym.
• Sierota to pozostawienie na końcu wiersza pojedynczej litery, najczęściej pełniącej funkcję spójnika.
• Szewc to pierwszy wiersz akapitu pojawiający się jako ostatni wiersz danej strony — odwrotność bękarta.